HAARLEM — Trots en kwetsbaarheid vloeien naadloos in elkaar over tijdens het rondetafelgesprek over, met en voor de Haarlemse regenbooggemeenschap. Dit is een initiatief van de Gemeente Haarlem, waarbij Pride Haarlem nu en in de toekomst de invulling zal geven aan deze bijeenkomsten. Onder moderatie van Djescho Mananga gingen zo’n 30 aanwezigen met elkaar in gesprek over een zeer ingewikkeld en gevoelig onderwerp. Waar de ene spreker terugblikt op sterke groei, klinkt bij de ander de zorg over een verhardende samenleving. Hoe veilig zijn we nog, wat zijn onze rechten waard in de praktijk, en hoe houden we eenheid in al onze verscheidenheid?
De avond brengt verschillende perspectieven uit de regenboogcommunity Haarlem bij elkaar. Vertegenwoordigers van de Gemeente Haarlem, Roze in Blauw, Buurts, Discriminatie.nl Kennemerland, Dusty Foundation, Regenboogloket en Haarlem Town Queers zijn aanwezig, naast betrokken bondgenoten en initiatiefnemers.
Terugblikken op de regenboogcommunity Haarlem
De avond trapt af met een moment van overdracht. Eva de Raadt, oud-wethouder Diversiteit en Inclusie, blikt terug op vier jaar geleden. Toen telde Haarlem nog maar twee regenboogcoalitiepartners. “Er waren zoveel mensen die zulke mooie dingen organiseren en we hoefden ze eigenlijk alleen maar te verenigen,” vertelt ze trots. Ze ontvangt symbolisch een boeket bloemen als warm afscheid en sluit af met een warme overdrachtsgedachte: “Ik geef het stokje met heel veel liefde en plezier over aan Meryem.”
Haar opvolger, de nieuwe wethouder Diversiteit en Inclusie Meryem Çimen, zit zichtbaar betrokken in het midden: “Vandaag ga ik een eerste sessie meemaken wat er allemaal speelt in de regenboogcommunity Haarlem.” Ze vloeit hier direct op voort met een heldere visie: “Veiligheid is altijd belangrijk, maar we willen ook heel graag daar een positief verhaal tegenover zetten.”
Veiligheid: fysiek en online
Dat die veiligheid onder zware druk staat, is de rode draad door het eerste deel van de avond. Jasmijn Miete, voorzitter van COC Kennemerland, vat het kernachtig samen: “Ik maak me het meest zorgen om de veiligheid van onze community in de fysieke ruimte én online. Fysieke en digitale onveiligheid hebben alles met elkaar te maken.”
De praktijk laat zien dat die zorg gegrond is. Er gaan enorme budgetten op aan beveiliging voor evenementen, en ook de social mediakanalen van Pride Haarlem worden overspoeld met online haat. Zichtbaarheid tonen tijdens de Pride March voelt voor sommigen inmiddels als eng. Zelfs in beschermde settings, zoals ontmoetingsruimtes bij ouderenzorglocaties, voelen regenboogouderen zich onderling en naar buiten toe lang niet altijd veilig. Paradoxaal genoeg bleek de animo voor de Roze Salon (een maandelijkse ontmoeting voor regenboogsenioren in de omgeving van Haarlem en omstreken) onlangs te gering om door te gaan. Daartegenover staan gelukkig veilige initiatieven zoals Jong&Out waar je als jongere terechtkunt om jezelf te zijn en vragen te stellen.
De harde praktijk van online haat en aangifte
Wie online haat over zich heen krijgt, staat vaak met lege handen. Jay Wagemans, social media marketeer van Pride Haarlem, brengt een prangende praktijkvraag in: Hoe spreek je iemand aan of kun je iemand aanhouden als diegene volledig schuilgaat achter een anoniem profiel zonder duidelijke foto of naam op social media?
Frederique Janss van Discriminatie.nl Kennemerland en twee vertegenwoordigers van Roze in Blauw schieten te hulp en leggen uit welke vormen van online discriminatie strafbaar zijn: naast bedreiging en belediging valt ook groepsbelediging hieronder. Er zijn speciale digitale wijkagenten, maar vaak zijn haatberichten in de praktijk al te snel verwijderd voordat er actie op ondernomen kan worden.
Het belangrijkste advies uit de zaal: verwijder haatberichten niet zomaar. Voor onderzoek is vaak een actieve URL nodig en niet alleen een screenshot. Volgens de aanwezige experts kan in sommige gevallen alsnog worden achterhaald wie achter een anoniem profiel zit. Ook wanneer een bericht juridisch niet strafbaar blijkt, blijft melden belangrijk: meldingen worden opgeslagen en kunnen worden meegenomen door discriminatiespecialisten.
De illusie van rechten: papier versus praktijk
Tijdens het gesprek breekt een moment van reflectie aan wanneer Tony Barshini van Pot Jonkers advocaten, die dit rondetafelgesprek op uitnodiging Pauline van Heuven voor het eerst bijwoont, plotseling de zaal in vraagt: “Zijn jullie eigenlijk op de hoogte van jullie rechten?”
Het blijft even stil in de zaal. Dan ontstaat er een scherp contrast. Rick Busscher legt de vinger op de zere plek over zaken die op papier prachtig geregeld lijken te zijn, maar in de praktijk falen: een X in het paspoort is dan wel geregeld, maar als systemen van zorgverzekeraars of de douane daar niet op zijn ingericht, sta je als burger direct met lege handen en kun je zomaar maandenlang zonder zorgverzekering komen te zitten. “Je moet door zoveel hoepels springen; het stapelt zich maar op. Ik ben gewoon niet beschermd.”
Daartegenover schetst een vertegenwoordiger van Haarlem Town Queers (HTQ) precies de omgekeerde realiteit rondom transouderschap: in de dagelijkse praktijk is dit volkomen normaal en loopt het gesmeerd, maar de wet en informatiesystemen lopen hopeloos achter waardoor het juridisch juist niet erkend kan worden.
Het gevolg is dat het vertrouwen holt. Mensen denken: ‘Ik kan wel aangifte doen, maar het levert toch niks op.’ Toch is de boodschap kraakhelder: als iedereen stopt met melden, verandert er helemaal niets.
De bredere maatschappelijke taak
Daar ligt bovendien een bredere maatschappelijke taak. Susan Brunsting, beleidsadviseur sociaal domein van de Gemeente Haarlem, verwoordt het treffend: “Ik vind dat het juist niet altijd bij de regenboogcommunity terecht moet komen, maar juist dat je buurman ook eens zegt: Ik vind dit homofoob.” Hoe zorgen we ervoor dat ook bondgenoten actief voor ons opkomen en zich uitspreken?
Hokjes en intersectionaliteit
Het gesprek over Pride thema ‘unity’ blijkt uiteindelijk niet alleen over saamhorigheid te gaan, maar ook over de vraag hoeveel ruimte er mag zijn voor verschil. Hoe verhoudt de wens tot saamhorigheid zich tot de enorme verscheidenheid aan labels?
Valerie van der Pligt deelt vanuit haar eigen ervaring als transvrouw hoe labels juist een belangrijke rol kunnen spelen in het vinden en erkennen van jezelf: “Hokjes hebben mij juist geholpen te vinden wie ik ben.” Dat sentiment resoneert breder: voor transpersonen en queers bieden labels erkenning, herkenning en een veilige identiteit in een wereld die je anders miskent. Hokjes zijn er met een reden, mits we elkaar daarbinnen niet de maat nemen.
Vanuit de zaal vult een bezoeker aan dat we in een transitiefase zitten: we bewegen van een langdurige periode waarin alle verschillende letters binnen de LHBTQIA+-paraplu onzichtbaar waren, naar een fase waarin we hopelijk ooit toe zijn aan een wereld waarin labels er niet meer toe doen. Het uitkristalliseren van al die hokjes is voor deze fase van het emancipatieproces noodzakelijk. Busscher vult hierop scherp aan dat die hokjes ook realistisch moeten blijven: een witte transvrouw ervaart de wereld nu eenmaal anders dan een zwarte transvrouw. Door die verschillen te erkennen, kun je de meest kwetsbare groepen effectief beschermen.
Uiteindelijk vat Bas Kortekaas, bestuurslid van Pride Haarlem, het samen: “We hebben allemaal rood bloed.” Dat de regenboogcommunity Haarlem de ruimte heeft om deze discussies te voeren, onenigheid uit te spreken en te normaliseren wat normaal hoort te zijn, is iets om diep trots op te zijn.
Wat nu? Concrete actiepunten voor de regenboogcommunity Haarlem
De avond leverde waardevolle inzichten op. De volgende concrete stappen zijn ingezet:
- Data- en URL-protocol voor online haat: Er wordt vanuit de lokale loketten en netwerken uitgevraagd bij digitale experts van Roze in Blauw wat burgers wel en niet mogen opslaan van Facebook-haatcomments. Het doel: een URL veiligstellen voor de politie, om de schadelijke post vervolgens direct te verbergen (zodat deze zich niet verder verspreidt in haatnetwerken), in plaats van blind te verwijderen.
- Rechtshandhaving in de praktijk: Op initiatief van Pauline van Heuven zal naast de geplande verdiepingssessies met Pot Jonkers advocaten wordt er toegespitst gewerkt op betere bewustwording van ieders echte rechten. Inclusief de kritische noot dat wetgeving en praktijk (zoals op het vliegveld of bij zorgverzekeraars) helaas nog te vaak mijlenver uit elkaar liggen.
- Breed gedragen toolkit online weerbaarheid: In samenwerking met alle betrokken partijen (waaronder Roze in Blauw, Discriminatie.nl) wordt een heldere social media toolkit opgetuigd. De kernboodschap voor online weerbaarheid is even simpel als contra-intuïtief: niet reageren (voorkom extra interactie en algoritme-boost voor de hater), wél verbergen, de URL veiligstellen en direct aangifte doen. Deze toolkit wordt breed verspreid via de netwerken van alle betrokken organisaties.
Eerdere gesprekken
Lees ook het gespreksverslag van het vorige regenboog rondetafelgesprek Rondetafelgesprek 2025